Εδώ Γιωργάκη λές τη μια μπούρδα μετά την άλλη, …. “πάντα είχαμε μεγάλο θαυμασμό για τον αγώνα που δώσαμε όλοι, αλλά κυρίως δίνανε κάποιοι στο εσωτερικό εκείνη την εποχή.” Αυτοί οι κάποιοι ήμασταν εμείς και έχουμε ονόματα, γιατί δεν μας απαντάς , 4 χρόνια, από 8 Μαρτίου 2004. Και όταν λες “δώσαμε όλοι” εσύ τι έδωσες?
Ζάππειο Μέγαρο, 20 Ιουνίου 2006 Ομιλία του Γιώργου Α. Παπανδρέου στην εκδήλωση με θέμα: "Ανδρέας Παπανδρέου: ΠΑΚ και αντιδικτατορικός αγώνας"
"Θέλω να ευχαριστήσω το Γιάννη Διακογιάννη, για τη δουλειά που έκανε απόψε. Να ευχαριστήσω και το Βάσο Λυσσαρίδη, που βρίσκεται εδώ κοντά μας. Ο Βάσος είναι πράγματι, ένας άνθρωπος που μας έχει εμπνεύσει πολλά χρόνια και συνεχίζει να μας εμπνέει, με το λόγο του και την αγωνιστικότητά του και τον ευχαριστούμε που είναι κοντά μας σήμερα γι' αυτή την εκδήλωση.
Είναι όπως είπε και η Αγγέλα Κοκκόλα, μεγάλη η συγκίνηση που βρισκόμαστε όλοι μαζί εδώ. Υπάρχουν πολλοί που δεν είναι. Δεν θα έλεγα ότι κλείνουμε τη συζήτηση, μάλλον έχω την αίσθηση ότι, ανοίγουμε τη συζήτηση ενός κεφαλαίου πολύ μεγάλου, που το γνωρίζει λίγο ο μέσος Έλληνας και που είναι και πρώτη φορά μετά από πόσα χρόνια απ' τη δικτατορία, που γίνεται μια τέτοια εκδήλωση και επισήμως απ' το ίδιο το ΠΑΣΟΚ.
Ακούσαμε κάποιες μαρτυρίες, εγώ θα έλεγα ήταν, στον λίγο χρόνο που είχαμε, λειψές, με την έννοια ότι, υπάρχει ένας πλούτος εμπειριών. Θα έλεγα βεβαίως, ότι το πιο άγνωστο κομμάτι είναι ίσως το κομμάτι που έγινε μέσα στην Ελλάδα απ' τους λιγότερους βεβαίως αριθμητικά, αλλά με δυσκολότερο έργο και παράλληλα θυμάμαι και εγώ στο εξωτερικό ότι, πάντα είχαμε μεγάλο θαυμασμό για τον αγώνα που δώσαμε όλοι, αλλά κυρίως δίνανε κάποιοι στο εσωτερικό εκείνη την εποχή.
Και αυτό βεβαίως, μας ενέπνεε εμάς στο εξωτερικό, που παλεύαμε με κάθε τρόπο για να τους υποστηρίξουμε. Ίσως όμως, εμείς του εξωτερικού, γνωρίζαμε περισσότερα απ' ότι γνώριζε ο ελληνικός λαός, (Τι Λες βρε βλακα) διότι είχαμε τη δυνατότητα να συλλέξουμε πληροφόρηση, όχι εύκολα, αλλά εν πάση περιπτώσει με μια μεγαλύτερη ελευθερία και να συνθέσουμε μια εικόνα έστω και από μακριά, για τις δραστηριότητες που υπήρχαν.
Θέλω να πω δυο πράγματα μόνο, για το τι νομίζω ότι προσέφερε το ΠΑΚ και βεβαίως, το ΠΑΚ Εσωτερικού, αλλά και στο εξωτερικό. Εγώ απ' τη δική μου μεριά βέβαια, είχα ζήσει την πολιτική, ως μικρό παιδί, με τον πρώτο και το δεύτερο Ανένδοτο Αγώνα, αλλά ουσιαστικά, η ενεργός μου συμμετοχή στην πολιτική, ως νέος, ήταν με το ΠΑΚ και με τα κινήματα της εποχής εκείνης. (Δηλαδή τι ακριβώς σύντροφε?)
Ως φοιτητής, κάποια στιγμή, βρέθηκα στη Σουηδία. Ήθελα να πάω στην Ιταλία, για να προσφέρω τότε και εγώ στον απελευθερωτικό μας αγώνα, αλλά με έπεισε ο πατέρας μου να πάω στη Σουηδία. Μετά έμαθα ότι, ο λόγος που ουσιαστικά με έπεισε, ήταν διότι φοβόταν ότι, στην Ιταλία -επειδή υπήρχε πολύ σκληρή μάχη μεταξύ ακροδεξιάς και αριστερών και δε μιλάμε μόνο μεταξύ των Ελλήνων, αλλά και με τα άλλα κινήματα τα αριστερά, τα αριστερίστικα και των δεξιών και των φασιστών- ότι θα ήμουν ένας εύκολος στόχος μέσα σε αυτό τον αγώνα.
Έτσι κατέληξα στη Σουηδία, έμεινα με τον Μιχάλη Ζιάγκα σε ένα διαμέρισμα που ουσιαστικά ήταν ένα σαλόνι, ένα καναπές που μετατρεπόταν σε κρεβάτι το βράδυ και τα κεφάλια μας ήταν δίπλα-δίπλα. Ζήσαμε ένα χρόνο μαζί εκεί, και παλεύαμε για τον αγώνα αυτόν. Εγώ κάποια στιγμή εκλέχθηκα -ήταν το πρώτο μου πόστο κομματικό- εκλέχθηκα Γραμματέας της τοπικής οργάνωσης ΠΑΚ Στοκχόλμης.
Νομίζω ότι, από αυτά τα οποία εγώ έζησα -και βλέποντάς τα σήμερα λίγο από μακριά- πρώτα απ' όλα το ΠΑΚ κατάφερε να κινητοποιήσει τον ελληνισμό της διασποράς, που αυτό είχε μια μεγάλη σημασία. Τον προοδευτικό, βεβαίως, ελληνισμό. Αλλά αυτή η κινητοποίηση, που δεν ήταν πάντα εύκολη -διότι και εκεί υπήρχαν συνθήκες φόβου- έδωσε μετά ένα πρόπλασμα πολύ σημαντικής οργάνωσης του ελληνισμού και σε μια επόμενη φάση και για το Κυπριακό. Μετά είχαμε τη δουλειά που έγινε και στην Ελλάδα υπέρ του απόδημου ελληνισμού, επανασύνδεσης του απόδημου ελληνισμού, του ελληνισμού της διασποράς με την Ελλάδα και μιας ολόκληρης πολιτικής που ακολούθησε το ΠΑΣΟΚ για τον ελληνισμό, και βεβαίως, και ένα μπόλιασμα καινούργιο απ' τον ελληνισμό της διασποράς στην ελληνική πολιτική, οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική ζωή.
Ήταν μια ιστορική στιγμή, που ξαναενώθηκαν η διασπορά με τον ελληνισμό σε ένα πολύ σημαντικό μείγμα και μας βοήθησε αυτό νομίζω και στις κυβερνήσεις μας. Μη ξεχνάτε, πάρα πολλοί από τους υπουργούς μας ή και τα στελέχη μας, είχαν διατελέσει εξόριστοι, μετανάστες και φέρανε μαζί τους σημαντικές εμπειρίες.
Ένα δεύτερο σημαντικό στοιχείο, είναι οι δεσμοί που αναπτύχθηκαν με κινήματα και με κόμματα. Βεβαίως συμφωνώ και με τον Τάκη, ότι εμείς δώσαμε μια άλλη ευρωπαϊκή διάσταση στα κινήματα, γιατί στην Ευρώπη ιδιαίτερα υπήρχε αυτός ο διαχωρισμός ανατολής και δύσης. Εμείς μιλάγαμε για τον απογαλακτισμό των κινημάτων αυτών απ? τις υπερδυνάμεις. Και αυτή ήταν μια πολύ ριζοσπαστική θέση, η οποία όμως, είχε και απήχηση σε πολλές αριστερές και προοδευτικές δυνάμεις.
Αλλά είχαμε όμως και πολλές επαφές με όλα τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα. Θυμάμαι, στη Νέα Υόρκη, σε μια μεγάλη διαδήλωση, νομίζω ήταν ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ, ήμασταν σε ένα μεγάλο μπλοκ και φωνάζαμε «FLN-IRA-PAK», δηλαδή, ήταν το κίνημα στην Αλγερία, το κίνημα του IRA και το κίνημα το δικό μας, το ΠAK. Πόσο είχαμε δέσει. Βεβαίως ήμασταν πολλοί μέσα, ήταν Ιρλανδοί, Έλληνες, Λατινοαμερικάνοι, Άραβες κλπ. Αυτή η διασύνδεση βοήθησε βεβαίως, και μπολιάσαμε και μας μπολιάσαν. (Με τι μπολιάστηκες σύντροφε?)
Ένα από τα στοιχεία του ΠΑΚ ήταν και ο εθνικοαπελευθερωτικός του χαρακτήρας, που μετά συνέβαλε να διαμορφώσουμε μια άλλη εξωτερική πολιτική, πολύ περήφανη και πολύ πιο συγκροτημένη. Και βεβαίως, με έναν Πρόεδρο και με στελέχη, που παίξανε ρόλο στο αριστερό κίνημα σε πάρα πολλές χώρες.
Δεν είναι τυχαίο ότι, τον Ανδρέα Παπανδρέου, τον είχε καλέσει η Σουηδική κυβέρνηση να μιλήσει στο Σουηδικό Κοινοβούλιο. Ήταν όταν πήγαινε στην Νορβηγία με τον Ντρέχολ που ήταν Γραμματέας τότε και τον Έβενσον, που ήταν Γραμματέας της Νεολαίας του Σοσιαλιστικού Κόμματος, ήταν όλο το νεολαιίστικο Κίνημα θετικό και κοντά του κλπ.
Μεγάλες συζητήσεις στην Αμερική, στον Καναδά μέσα στα πανεπιστήμια. Όταν γινόντουσαν καταλήψεις τότε, στα πανεπιστήμια τα αμερικανικά, καλούσαν τον Ανδρέα Παπανδρέου να μιλήσει.
Άρα λοιπόν, ήμασταν μέσα στα μεγάλα κινήματα της τότε εποχής. Δεν ήμασταν απλώς, κάποιοι έλληνες που φωνάζαμε για την Ελλάδα, αλλά ήταν ένα παγκόσμιο κίνημα και για το Βιετνάμ και ενάντια στις δυνάμεις τις ψυχροπολεμικές κλπ.
Ένα δεύτερο στοιχείο βεβαίως, ήταν ένας αντικρατισμός απέναντι στο δεξιό κράτος, που ανέπτυξε και την αυτοδιαχειριστική μας αντίληψη και την αυτοδιοικητική μας αντίληψη για την αποκέντρωση της εξουσίας και που είχε πολύ μεγάλη επιρροή. Και σήμερα ακόμα αυτές οι έννοιες είναι πολύ σημαντικές για το Κίνημα μας.
Κυνηγηθήκαμε, παρότι όπως πολύ σωστά ειπώθηκε, δεν μπορεί να συγκρίνει κανείς, το πώς εμείς στο εξωτερικό ζήσαμε και παλέψαμε, σε σχέση με το πώς υπέφεραν όσοι προσπάθησαν (Εκαναν, οχι προσπαθησαν!) εδώ στην Ελλάδα να κάνουν αγώνα. Πρέπει να πούμε ότι, στο εξωτερικό, ιδιαίτερα στις Νατοϊκές χώρες, που είχαν και στενή σχέση με τις αμερικανικές υπηρεσίες, λιγότερο σε άλλες χώρες όπως η Σουηδία που ήταν μια ουδέτερη χώρα, αλλά στη Γερμανία, στον Καναδά και σε άλλες χώρες -ακόμα και στην Σουηδία, τα θυμάται και ο Σήφης Βαλυράκης- υπήρχε στενή παρακολούθηση από τις μυστικές υπηρεσίες. (Δηλαδή δεν μπορούσατε να πάτε στο θέατρο?)
Οι μυστικές υπηρεσίες, θυμάμαι τότε, που κατεβαίναμε στη Γερμανία, νομίζω στο Βισμπάντεν που γινόταν μια εκδήλωση, ήμασταν μαζί νομίζω, και μεταφέραμε αφίσες από την Σουηδία, μας κρατήσανε μια μέρα για να δούνε αν έχουμε βόμβες πάνω μας. (Χρειάστηκαν μια μέρα να ψάξουν την τσέπη σου?) Πολλές φορές, υπήρχαν στελέχη από ακραίες δεξιές οργανώσεις, στα προξενεία. Θυμάμαι μάλιστα, ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα στη Σουηδία. Δεν ήταν γνωστός ποιος ήμουν εγώ. Στα μαθήματα των σουηδικών τότε, γιατί μάθαινα σουηδικά, ερχόντουσαν από τα προξενεία και προσπαθούσαν να στρατολογήσουν νέους για να παίξουν το ρόλο του σπιούνου απέναντι στα αριστερά κινήματα και προσπάθησαν να με στρατολογήσουν και μένα. Και μου λέγανε, πώς ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν είναι εθνικόφρων κλπ, κλπ. Αυτό απλώς, σαν μια αστεία εκδοχή.
Αλλά για πάρα πολλούς όμως, ήταν πολύ σημαντικό, ήταν πρόβλημα, διότι είχαν συγγενείς στην Ελλάδα και η παρουσία τους σε εκδηλώσεις, σε διαδηλώσεις, σήμαινε ότι, θα μπορούσε πιθανώς κάποιος συγγενής τους στην Ελλάδα να κληθεί στην Ασφάλεια, ακόμα και να βασανιστεί και να έχει τεράστια προβλήματα, ή να μην έχει διαβατήριο ή να μην μπορεί να γυρίσει στην Ελλάδα. Άρα λοιπόν, υπήρχε και αυτό το κυνήγι. (Τι λες ρε σύντροφε, φοβερό!)
Θέλω να κλείσω με μια εμπειρία που θυμάται πολύ καλά και η Αγγέλα. Υπήρχαν και τρεις απόπειρες κατά της ζωής του Ανδρέα Παπανδρέου. Η μια απ' αυτές ήταν στον Καναδά, όπου μάλλον, απ' ότι έχω καταλάβει ο ίδιος που ήταν εντεταλμένος να δολοφονήσει, αποφάσισε ότι, δεν ήταν σωστό αυτό και δεν το έκανε. (Τι λες ρε σύντροφε!) Και μετά, είχαμε δυο απόπειρες στη Σουηδία.
Την πρώτη χρονιά που πήγαμε στην Σουηδία, ο πατέρας μου είχε πάρει μια θέση καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης, και θα ζούσε, όπως πολλές φορές κάνουν οι καθηγητές, στο σπίτι κάποιου καθηγητή που θα έφευγε. Όμως, το καλοκαίρι το σπίτι δεν ήταν ελεύθερο, γιατί ο καθηγητής θα έφευγε τον Σεπτέμβριο, και άρα, έπρεπε να βρούμε κάπου αλλού να μείνουμε. Μας πρόσφεραν ένα σπίτι που ήταν σε ένα νησί. Έχει πολλά νησιά η Σουηδία. Το σπίτι ήταν μέσα σε ένα δάσος στο νησί. Έπρεπε να περάσεις από δυο άλλα νησιά και μετά με ένα μικρό καραβάκι πηγαίναμε απέναντι. Ήταν τρία σπίτια χωρίς ηλεκτρικό. Σκάβαμε για την αποχέτευση. Μαζεύαμε ξύλα για να μαγειρέψουμε. Με το καραβάκι έπρεπε να πάμε σε ένα άλλο νησί για να ψωνίσουμε σε σούπερ μάρκετ. Βέβαια, ήταν και ευχάριστο αυτό. Εκεί προσπάθησαν να βάλουν φωτιά. Βάλανε φωτιά στο νησί, ήταν η πρώτη απόπειρα που είχε γίνει στη Σουηδία κατά του στον Ανδρέα Παπανδρέου. Ο Γιώργος Αραμπατζής που ήταν από τη Θεσσαλονίκη, ήταν ένα από τα παιδιά της ασφάλειας, ήταν εθελοντές και είχαν βοηθήσει για να σβήσουν τη φωτιά.
Τη δεύτερη όμως εμπειρία, την έζησα και πολύ άμεσα, όπως και η Αγγέλα Κοκκόλα. Ήταν παραμονές Χριστουγέννων, δεν θυμάμαι ποια χρονιά ήταν. Ήμασταν στα γραφεία του ΠΑΚ στη Στοκχόλμη. Ήταν στον έβδομο όροφο, αν θυμάμαι καλά, ένα ψηλό κτίριο. Είχε αδειάσει το κτίριο γιατί θα το ανακαινίζανε, αλλά είχαμε μείνει και ως Οργάνωση, ήμασταν οι τελευταίοι ένοικοι αυτού του κτιρίου. Εκείνη την ημέρα είχαμε βγει οικογενειακώς για τα Χριστουγεννιάτικα ψώνια, να πάρουμε τα δώρα, ήταν 24 Δεκεμβρίου. Γυρίσαμε στα γραφεία του ΠΑΚ πριν πάμε σπίτι, για τα τελευταία τηλέφωνα, για να δούμε τα χαρτιά κλπ και περιμέναμε να τελειώσουμε.
Εγώ, λίγο κουρασμένος, καθόμουν στην πόρτα κοντά και μυρίζω κάτι σαν καπνό. Πηγαίνω και ανοίγω την πόρτα. Είχε πιάσει όλο το κτίριο φωτιά. Είχαν βάλει φωτιά στο κτίριο. Και βεβαίως, το ένστικτο στη φωτιά, είναι να πηδήξεις από το παράθυρο (Και να αφήσεις τους άλλους να καούν? Το ένστικτο είναι να σβήσεις τη φωτιά). Ευτυχώς, δεν το κάναμε, διότι ήταν εφτά όροφοι. Ήρθε όμως μετά από λίγο η πυροσβεστική, μας απελευθέρωσε και έσβησε τη φωτιά. Είναι απλώς, μια από τις ιστορίες.
Θέλω να κλείσω λέγοντας ότι, τέτοιες ιστορίες υπάρχουν πάρα πολλές από όλους εδώ. Αισθάνομαι συγκίνηση, διότι βλέπω τόσους φίλους και νομίζω ότι αισθανόμαστε σαν μια οικογένεια από εκείνη την εποχή.
Μέσα σε τέτοιους αγώνες, υπάρχει ένα δέσιμο, μια συντροφικότητα, μια ταύτιση, με τις δυσκολίες, με τα προβλήματα, αλλά μια θα έλεγα πιο ανθρώπινη, βαθιά αίσθηση ενός δεσμού που δεν ξεχνιέται και που μάλλον με τον χρόνο γίνεται όλο και πιο σημαντική για όλους μας, πιο συναισθηματική, κατανοώντας την ιστορική σημασία αυτών των γεγονότων. Αλλά κατανοώντας επίσης, πόσο αυτά τα γεγονότα είναι μέρος της δικής μας προσωπικής ιστορίας, των δικών μας βιωμάτων και πώς μας διαμόρφωσαν ως άτομα και ως πολιτικά όντα. (Τι λες ρε σύντροφε, μας δουλεύεις?)
Θέλω να ευχαριστήσω όλους όσοι είναι εδώ, και να πω ότι, χρειάζεται να κάνουμε και διήμερο. Χρειάζεται, όπως είπε και ο Γιώργος Κατσιμπάρδης, να φτιάξουμε μια Επιτροπή, να μαζέψουμε περισσότερο υλικό και να αναδείξουμε αυτή την πολύ σημαντική ιστορία, αυτές τις ρίζες που έχουν συμβολίσει το ξεκίνημα ενός μεγάλου αγώνα, που συνεχίζεται και που πιστεύω ότι θα είναι και πάλι νικηφόρος. (Mας δουλεύεις!)
Να είστε καλά." |